Hướng dẫn
Hàn thiếc cơ bản cho người mới bắt đầu
Dụng cụ cần có, nhiệt độ mỏ hàn, kỹ thuật hàn chân linh kiện xuyên lỗ và các nguyên tắc an toàn.
Hàn thiếc là kỹ năng nền tảng khi làm điện tử: hàn header cho board, nối dây động cơ, sửa mạch. Bài này hướng dẫn kỹ thuật hàn linh kiện xuyên lỗ (through-hole) – loại dễ nhất cho người mới.
An toàn trước tiên
- Mỏ hàn nóng 300–450°C. Luôn đặt mỏ hàn vào giá đỡ khi không cầm, không để dây nguồn vắt qua đường đi của mỏ hàn.
- Khói hàn từ nhựa thông (flux) gây kích ứng đường hô hấp. Làm việc nơi thông thoáng, dùng quạt hút khói hoặc mở cửa sổ, không cúi sát mặt vào mối hàn.
- Đeo kính bảo hộ: thiếc và flux có thể bắn khi cắt chân linh kiện hoặc khi mũi hàn dính thiếc thừa.
- Rửa tay sau khi hàn, đặc biệt nếu dùng thiếc có chì. Không ăn uống tại bàn hàn.
- Luôn rút điện mạch trước khi hàn. Không hàn lên pin lithium.
- Rút điện mỏ hàn khi rời khỏi bàn.
Dụng cụ cần có
- Mỏ hàn điều chỉnh nhiệt độ (ví dụ Mỏ hàn điều chỉnh nhiệt 60W 200–450°C).
- Thiếc hàn lõi nhựa thông, đường kính 0.6–0.8 mm.
- Bọt biển ẩm hoặc búi đồng để lau mũi hàn.
- Kìm cắt chân linh kiện.
- Hút thiếc hoặc dây hút thiếc để sửa lỗi.
- Đồng hồ vạn năng để kiểm tra thông mạch sau khi hàn.
Chọn nhiệt độ
| Loại thiếc | Nhiệt độ mỏ hàn gợi ý |
|---|---|
| Thiếc có chì (Sn63/Pb37, Sn60/Pb40) | 300–340°C |
| Thiếc không chì (SAC305) | 340–380°C |
Thiếc có chì nóng chảy ở khoảng 183°C, dễ hàn và mối hàn bóng đẹp, nhưng chứa chì – cần rửa tay kỹ. Thiếc không chì an toàn hơn cho sức khỏe và môi trường nhưng cần nhiệt cao hơn. Người mới có thể bắt đầu ở 330–350°C, sau đó điều chỉnh. Nhiệt quá cao làm cháy flux, hỏng mũi hàn và có thể làm bong pad đồng trên mạch.
Bước 1: Chuẩn bị mũi hàn
- Bật mỏ hàn, chờ đạt nhiệt độ.
- Lau mũi hàn vào bọt biển ẩm hoặc búi đồng.
- Tráng thiếc (tinning): chấm một ít thiếc lên mũi hàn để mũi bóng sáng. Mũi được tráng thiếc truyền nhiệt tốt hơn nhiều.
Bước 2: Đặt linh kiện
- Cắm linh kiện vào lỗ trên mạch, bẻ nhẹ chân ra hai bên để linh kiện không rơi khi lật mạch.
- Với header nhiều chân, hàn một chân trước, kiểm tra thẳng hàng rồi mới hàn các chân còn lại.
Bước 3: Hàn một mối
- Đặt mũi hàn chạm đồng thời vào pad đồng và chân linh kiện. Giữ 1–2 giây để làm nóng cả hai.
- Đưa thiếc vào điểm tiếp xúc giữa chân và pad, đối diện mũi hàn – không đưa thiếc trực tiếp vào mũi hàn.
- Khi thiếc chảy lan đều quanh chân, rút thiếc ra trước, rồi rút mũi hàn ra sau.
- Tổng thời gian mỗi mối: 2–4 giây. Không thổi hay lay mạch khi mối hàn đang nguội.
Bước 4: Kiểm tra mối hàn
- Mối hàn tốt: hình nón nhỏ như núi lửa, bề mặt bóng (thiếc không chì hơi mờ hơn), ôm kín chân và pad.
- Mối hàn lạnh: sần sùi, xám đục, hình cầu – do thiếu nhiệt. Làm nóng lại và thêm chút thiếc.
- Dính cầu (bridge): thiếc nối hai chân cạnh nhau. Dùng dây hút thiếc hoặc kéo mũi hàn sạch qua khe giữa hai chân.
- Thiếu thiếc: pad không được phủ kín. Thêm thiếc.
Bước 5: Cắt chân và kiểm tra
- Cắt chân thừa cách mối hàn khoảng 1 mm (đeo kính, giữ chân linh kiện để không bắn).
- Dùng đồng hồ vạn năng chế độ thông mạch kiểm tra không bị chập giữa các chân kề nhau, đặc biệt giữa chân nguồn và GND.
- Lau sạch flux thừa bằng cồn isopropyl nếu cần.
Bảo quản mỏ hàn
- Luôn để lớp thiếc mỏng trên mũi hàn trước khi tắt máy để chống oxy hóa.
- Không dùng giấy nhám chà mũi hàn.
- Hạ nhiệt hoặc tắt khi không dùng quá 10 phút.
Lưu ý đổi trả
Theo chính sách SHINDIY, linh kiện và board đã hàn không áp dụng đổi trả 7 ngày. Hãy kiểm tra board hoạt động trước khi hàn, và luyện tay trên một tấm mạch thử (PCB đục lỗ) trước khi hàn lên board thật.